Dijital Kitaplık

"Bir Tren, Dört Yolcu, İki Misafir ve Bir Memleket
Bir kitabı masa başında incelemek mümkündür ama bazı kitaplar vardır ki yerinde durarak okunmaz. Hareket ister. Sarsıntı ister. Dışarıdan akan manzarayla içeride akan hayatın çarpışmasını ister. İşte bu yüzden bu inceleme bir masada değil, bir trenin içinde başladı. Rayların metal sesi, camdan geçen şehirler, yüzler ve suskunluklar eşliğinde.

Bu tren bildiğimiz trenlerden değil. Ne tam olarak bir zamana ait ne de bir mekana. Daha çok zihnin, hatıranın ve edebiyatın kesiştiği bir hat üzerinde ilerliyor. İçinde ben varım. Karşımda Ravi. Cam kenarında Hiç. En köşede, sırtını duvara vermiş Münzevi.

Ve elimizde tek bir kitap: Memleketimden İnsan Manzaraları

Ravi ilk konuşan oldu.
“Bu kitap bir şiir mi gerçekten?” dedi. “Yoksa roman gibi davranan bir şiir mi? Ya da şiir gibi görünen bir tarih kaydı mı?”

Hiç gözlerini camdan ayırmadan konuştu.
“Bu bir insan envanteri,” dedi. “Ama sayılardan değil, acıdan yapılmış.”

Münzevi kısa bir cümle bıraktı araya
“Bu kitapta herkes var. Ama kimse tam değil.”

Ben sayfayı kapatıp tekrar açtım. Çünkü bu kitap doğrusal okunmuyor. İçine giriliyor.

Bu eser, bir trenin içinde geçen hayatların toplamı değil sadece. Aynı zamanda Türkiye’nin belirli bir döneminin sosyal, ekonomik ve insani panoraması. İşçiler, askerler, mahkumlar, memurlar, aşıklar, umutsuzlar… Her biri birer figür değil, yaşayan parçalar.

Ravi itiraz etti
“Ama bu kadar karakter… Bu dağınıklık değil mi?”

“Hayır,” dedim, “bu dağınıklık değil. Bu gerçeklik.”

Tren bir istasyonda yavaşladı.
Kapı açıldı.
Ve içeri biri girdi.
Onu tanımamak mümkün değildi.
Nazım.
Bir süre kimse konuşamadı. Sadece baktık. O ise etrafa değil, doğrudan bize baktı. Elimizdeki kitaba.

“Benim kitabımı mı konuşuyorsunuz?” dedi, hafif bir gülümsemeyle.

Ravi ilk toparlanan oldu.
“Bu kadar insanı neden bir araya getirdiniz?” diye sordu.

Nazım oturdu. Sanki hep buradaymış gibi.
“Çünkü memleket dediğiniz şey,” dedi, “tek bir hikayeden oluşmaz. Bir tren gibidir. İçine kim binerse onun hikayesini taşır.”

Hiç araya girdi:
“Peki ya anlam? Bu kadar hayatın içinde bir anlam var mı?”

Nazım başını hafifçe salladı.
“Anlam aramayın,” dedi. “İnsanı görün. Anlam orada zaten.”

Münzevi ilk kez biraz daha uzun konuştu
“Bazıları yarım kalmış gibi.”

Nazım ona baktı.
“Çünkü hayat da öyle,” dedi. “Hiçbirimiz tamamlanmış değiliz.”

Sonra bana döndü.

“Sen yazıyorsun,” dedi. “Unutma, insanı anlatmak kolay değil. Ama insandan kaçarsan hiçbir şey anlatamazsın.”

Tren hareket etti.
Nazım bir sonraki durakta indi.
Ama söyledikleri inmedi.

Ravi sessizliği bozdu
“Bu kitap aslında bir sistem eleştirisi değil mi?”

“Evet,” dedim, “ama slogan atmadan yapıyor bunu.”

Hiç yine dışarıya bakıyordu.
“Bu kitapta herkes konuşuyor,” dedi. “Ama aslında kimse tam olarak duyulmuyor.”

Münzevi
“En çok susanlar konuşuyor.”

Ankara’ya yaklaşırken tren yeniden durdu.
Kapı açıldı.
Bu sefer giren adam daha sertti. Daha dağınık. Daha gerçek.
Can Yücel.
Elinde görünmez bir öfke, cebinde yarım bir kahkaha vardı.

“Mahkemeden geliyorum,” dedi oturur oturmaz.
“Bir kelimeye takıldılar. Sanki hayat tertemiz de ben kirletmişim gibi.”

Ravi sırıttı.
“Pişman mısınız?” diye sordu.

Can Yücel güldü.
“Ben kelimelerden pişman olmam,” dedi. “Kelimeler benden pişman olabilir belki.”

Sonra kitabı eline aldı.

“Güzel yazmış Nazım,” dedi. “Ama mesele yazmak değil. Görmek.”

Hiç sordu
“Ne görmeli insan?”

Can Yücel gözlerini kıstı.
“İnsanı,” dedi. “Ama makyajsız.”

Münzevi
“Bu kitapta umut var mı?”

Can Yücel omuz silkti.
“Umut dediğin şey,” dedi, “insanın kendine yalan söyleme biçimi bazen. Ama yine de lazım.”

Sonra ayağa kalktı.
“İnin,” dedi, “fazla ciddiye almayın hayatı. Ama hafife de almayın.”
Bir durakta indi.
Tren devam etti.
Sonra yine biz kaldık.
Ravi, Hiç, Münzevi ve ben.
Artık kitap sadece bir kitap değildi.

Bir yüzdü.
Bir ses.
Bir yük.

Ravi son kez konuştu:
“Bu kitap neden önemli?”

Hiç cevapladı
“Çünkü unutulanları hatırlatıyor.”

Münzevi
“Çünkü insanı saklamıyor.”

Ben defteri açtım.
Ve yazdım.

Bu kitap okunmalı. Çünkü bu kitap bir edebi eser olmanın ötesinde, bir insan belgesidir. İçinde kurgu vardır ama o kurgu gerçeğin ta kendisine hizmet eder. Bu kitapta anlatılan insanlar, yalnızca bir dönemin figürleri değil, bugünün de yaşayan parçalarıdır.

Bu eser nasıl okunmalı? Acele etmeden. Karakterleri geçip gitmeden. Her birinin içinde biraz durarak. Çünkü bu kitap hızla tüketilecek bir metin değil, içine girilecek bir dünyadır.

Neden okunmalı? Çünkü insanı anlamak isteyen herkes, önce insanın çeşitliliğini görmelidir. Bu kitap o çeşitliliği sunar. Süslemeden. Gizlemeden. Eğip bükmeden.

Bu inceleme, bu tren yolculuğu ve karşılaşılan ustalar bir kurgudur.

Ama bu kitapta anlatılanlar kurgu değildir.

Ve asıl mesele de budur !.

Yusuf Tandoğan"