Dijital Kitaplık

Tolstoy’un Diriliş romanı, yalnızca bir insanın yaptığı hataların farkına varmasını değil, o hataların içinde yaşayan insanın kendisiyle yüzleşmesini anlatır.
Romanın merkezinde Prens Nehlyudov vardır. Gençliğinde yaptığı bir hata, yıllar sonra karşısına Maslova olarak çıkar. Maslova artık mahkeme salonunda suçlanan bir kadındır. Nehlyudov ise kendi geçmişinin bu kadının hayatındaki payını fark ettiğinde, yıllardır kurduğu rahat ve ayrıcalıklı hayatın üzerine ilk kez gerçekten bakmaya başlar.
Asıl diriliş de burada başlar.
Nehlyudov’un yaşadığı değişim bir anda gerçekleşmez. Önce suçluluk gelir. Ardından utanç, vicdan ve sorumluluk duygusu… Fakat Tolstoy, pişman olmayı yeterli görmez. Çünkü insanın kendisini affetmesi, yaptığı yanlışı kabul etmesinden çok daha kolaydır. Gerçek değişim, insanın kendi rahatından vazgeçip başkasının acısına dokunmaya başladığı yerde ortaya çıkar.
Romanın en güçlü taraflarından biri de adalet sistemine yönelik eleştirisidir. Tolstoy, mahkemeleri, hapishaneleri ve bürokrasiyi anlatırken yalnızca bireysel suçları sorgulamaz; insanları suça, yoksulluğa ve çaresizliğe iten toplumsal düzeni de sorgular.
Bu nedenle Diriliş, yalnızca “bir adamın geçmişte yaptığı hatanın bedelini ödemesi” değildir. Daha büyük bir soru sorar:
Bir insan gerçekten suçluysa, onu cezalandırmak toplumu daha adil hâle getirir mi?
Tolstoy’un cevabı oldukça serttir. Çünkü romanda bazen suçlu olanların cezalandırıldığı, fakat onları yargılayanların kendi vicdanlarıyla hiç hesaplaşmadığı bir dünya görürüz.
Maslova ise romanın yalnızca acı çeken karakteri değildir. Onun hayatı üzerinden Tolstoy, özellikle kadınların toplumdaki konumunu, yoksulluğu ve insanların şartlar tarafından nasıl değiştirilebildiğini gösterir. Maslova’yı yalnızca “mağdur kadın” olarak okumak romanın derinliğini azaltır. O, Nehlyudov’un vicdanını uyandıran ve onun dünyaya başka gözlerle bakmasını sağlayan kişidir.
Romanın bana göre en çarpıcı yanı
Diriliş adını yalnızca Nehlyudov’un değişiminden almıyor.
Asıl diriliş, insanın kendisine anlattığı yalanlardan uyanmasıdır.
Bazen insan kötü biri olduğu için değil, uzun süre kendi rahatını başkasının acısından daha önemli gördüğü için yanlış yapar. Nehlyudov’un yüzleşmesi de tam olarak budur.
Tolstoy bize şunu düşündürüyor:
İnsan ne zaman gerçekten değişir?
Kendini suçladığında mı?
Pişman olduğunda mı?
Yoksa geçmişteki hatasının sonuçlarını düzeltmek için hayatını değiştirmeye başladığında mı?
Romanın cevabı üçüncüsüne daha yakındır.

Dolayısıyla;

Diriliş, kolay okunan ama kolay bitmeyen kitaplardan biri. Sayfaları kapattığınızda hikâye bitiyor; fakat vicdanla ilgili soruları bitmiyor.
Tolstoy’un büyüklüğü de burada. Okuru yalnızca karakterleri yargılamaya bırakmıyor; bir süre sonra insan kendi hayatına dönüp bakıyor.
Belki de romanın gerçek “dirilişi” tam o anda başlıyor:
İnsan başkasının hayatındaki yanlışı görmeyi bırakıp kendi içindeki suskunluğu fark ettiğinde…