Dijital Kitaplık

"Dünyayı Yukarıdan Seyretmenin Ağırlığı ve Hafifliği

Kitabı elime aldığımda biraz ön yargılıydım ama okuduktan sonra fikrim değişti, onu bir roman olarak değil de uzayın sonsuz boşluğuna bırakılmış upuzun bir mektup gibi okudum. Kitabı bitirip kapağını kapattıktan sonra içimde birikenleri, bu deneyimi yaşamayı düşünenler için hem ışıltılı hem gölgeli yanlarıyla, olabildiğince içten bir dille anlatmak istiyorum.

Önce kitabın bana armağan ettiği o büyülü yanlardan başlayayım. Yörüngede, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda geçen yirmi dört saati anlatıyor; ama asıl mesele zaman ya da olaylar değil, bakış. Harvey, dünyayı yukarıdan, o incecik atmosfer tabakasının ardından seyretmenin ne demek olduğunu öyle bir incelikle işliyor ki, sayfaları çevirirken kendinizi yerçekimsiz bir boşlukta süzülüyormuş gibi hissediyorsunuz. Dili olağanüstü şiirsel; okyanusların yeşilimsi gri kıvrımlarını, kıtaların soluk alıp verişini, gece ile gündüzü ayıran o keskin çizgiyi betimlerken neredeyse kokuları, ısıyı, sessizliği teninizde duyuyorsunuz. Yazar, uzayın o korkunç ve muazzam sessizliğini insan ruhunun en derin yankılarıyla buluşturuyor. Altı astronotun birbirine dolanan düşünceleri, dünyada bıraktıkları hayatlar, bir tayfunun gözü, kaybolan bir buzulun ardından duyulan hüzün... Hepsi, insan olmanın kırılganlığını ve gezegenimizle kurduğumuz kopmaz bağı son derece zarif bir biçimde hatırlatıyor. Bu kitap, bana edebiyatın aslında bir "yavaşlama sanatı" olduğunu yeniden öğretti; gürültüden uzak, âdeta meditatif bir okuma sundu.

Fakat her okur için aynı büyüyü taşımayabileceğini de söylemeliyim; çünkü kitabın gücü aynı zamanda en büyük handikabına dönüşebiliyor. Eğer belirgin bir olay örgüsü, çatışma, tırmanan bir gerilim ya da sürükleyici bir macera arıyorsanız, Yörüngede size epey durgun, hatta yer yer tekrara düşen bir anlatı gibi gelebilir. Harvey, olaydan çok ana, atmosfere ve iç seslere yaslanıyor. Uzay istasyonunun o tekdüze döngüsü, gün doğumlarının ve batımlarının art arda sıralanışı, bir noktadan sonra "Evet, dünya ne kadar güzel ve kırılgan, anladım ama şimdi ne olacak?" hissini uyandırabilir. Karakterlerin geçmişlerine açılan pencereler incelikli olsa da hiçbir zaman derinlemesine bir tahlile dönüşmüyor; daha çok birer fısıltı gibi kalıyor. Kitabın neredeyse bütün ağırlığını dil ve betimleme taşıdığı için, bu yoğun şiirsellikten hoşlanmayan ya da daha geleneksel bir kurgu bekleyen okurlar, anlatının ortasında kendilerini boşlukta süzülürken değil de bir noktada asılı kalmış gibi hissedebilir.

Yine de tüm bu gölgelere rağmen, Yörüngede’nin bende bıraktığı iz, herhangi bir macera romanının bırakacağından çok daha kalıcı oldu. Kitap bittiğinde pencereden dışarı baktım ve gökyüzüne, sıradan bir buluta, esen rüzgâra bambaşka bir minnetle bakarken buldum kendimi. Eğer siz de hızlı tüketilen hikâyelerden biraz yorulduysanız, durup derin bir nefes almak ve dünyaya biraz yukarıdan, biraz daha şefkatle bakmak istiyorsanız, bu kitabı sessiz bir köşede, acele etmeden okuyun. Ancak hareketli bir olay örgüsü bekliyorsanız, belki de Harvey’nin o süzülen cümleleri arasında aradığınız heyecanı bulamayabilir, istasyonun penceresinden bakıp geçmek isteyebilirsiniz. Tercih tamamen nasıl bir yolculuğa çıkmak istediğinizle ilgili."