"O şimdi şu anda..." diye düşünür düşünmez içimde büyük bir yırtılma duyuyordum, sanki zihnimde siyah bir perde yırtılıyormuş, olağanüstü romanların şimşekleri çakıyormuş gibi.

Belki yitik değil ama hiç var olmamış gibi!

Bir tek babamın özgürlüğü incitici gelmiyordu bana, tersine güven verici geliyordu, o hüzünlü yüksekliğin üstünde mutluluğun biricik kesinliği gibi. Rüzgârda şişen mavi gömleği, gemicilerin adımları gibi biraz salınan hızlı, zarif adımlarıyla yengiyle sonuçlanan bir serüvenin, büyüleyici bir erkin müjdecisi gibi görünüyordu bana.

Her davranışının, her konuşmasının dramatik bir yazgısallığı vardı benim için. Gerçekten de kesinliğin imgesiydi o, her söylediği, her yaptığı, yaşamının ilk ilkelerini çıkarsadığım evrensel bir yasaya uyuyordu. Onunla birlikte olmanın en büyük kışkırtısı burada yatıyordu.

Yüreğimi kazanmaya gönül indirmiyordu.

Genelde pazar günleri Atatürk Caddesi'ndeki sağlı sollu kaldırımların üzerlerinde okunmuş kitapların dergilerin satıldığı sergiler açılırdı. Kitap meraklısı bir dedenin, bir babanın vefatından sonra "Evde kalabalık ediyor." gerekçesi ile torun veya oğul tarafından yok pahasına elden çıkarılan değerli kitaplar, bu şekilde ya yok olup gittiler veya kıymet bilirlerce alınıp değerlendirildiler.

O zamanlar pek çok okuma meraklısı bu sergilerden yarı fiyatına aldıkları kitaplarla hem bilgi deryasına dalarlar, hem de kütüphanelerini zenginleştirirlerdi. Tan Sineması ile Yalçın Sineması'nın yakınlarına kurulan ikinci el kitap sergilerinde ise, genelde çocuklara, gençlere yönelik kitaplar, dergiler satılırdı. Bunlar, genellikle resimli Tarkan dergileri, Teksas, Tommiks, Cingöz Recai mecmuaları ile kısa öykü ve masal kitaplarının ağırlıkta oldukları sergilerdi. Ayrıca bu sergilerde beş kuruş ücret karşılığında, kitaplar, dergiler de kiraya verilirdi. Kitabı kiralayan çocuk, oracıktaki bir duvarın dibine çömelir, kendine doğru eğilmiş bir dalın meyvesini yer gibi kitabı öylesine iştiha okurdu.

Günümüzde ise ne "kitap çerçicileri" ne de ikinci el kitap satıcılarını sokaklarda görmek mümkün.

Bu işi şehrimizde birkaç sahaf yürütmeye çalışıyor. Bununla birlikte zaman zaman caddelerde rast geldiğimiz, "korsan" tabir edilen kitap satıcıları ise eski kitap sergilerini hatırlatmaya devam ediyor.

S:253

İnsana özgü hiçbir kaprise yoramadığım babamın somurtkanlığı benim için günün kararması gibi görkemli, kimi gizemli olayların belirtisi, evrensel tarih gibi önemliydi.

Ama gözlerini kaldırıp bana bakacak olsa suskun görkemi küçüklüğümün bilincine varmaya çağırıyordu beni. Kocaman bir yunusun karşısında bir hamsi gibi kalıyordum.

Hakikatin pek çok katmanı vardır. İnsanların büyük çoğunluğu en aşağı ve önemsiz olana takılıp kalır.

Birisi bir gün sanatın yalnızlığa ihtiyacı olduğunu söylemişti. Hiç de değil. Eğer dünya sanata ihtiyaç duymasaydı, Tanrı kadını yaratmazdı. Senin arıların falan değil, dünyadaki en şiirsel yaratık kadındır. Bana göre Tanrı kadın olmalı. Çünkü dünyayı doğuran kim? Dünya için sıkıntı çeken kim? Kadın. O bizim kaderimizdir. Biz erkekler, sadece, devrimmiş, savaşmış, yani kargaşalar için varız. Gücümüz yalnızca bir yanılsama. Tanrı tüm gücü kadına aktardı.

Çocuklar... Benzi sarı, boynu bükük, saçları kırpılmış çocuklar... İkinci Dünya Savaşı yıllarında karneyle alınan çeyrek ekmekle (iki dilim kadar) yirmi dört saat idare et-mek için yarı aç, yarı tok büyüme uğraşı veren çocuklar... Devamlı azarlanan, kafası hurafe bilgilerle doldurulan, yanlışında yönlendirilmeyen, doğru yaptığında cesaretlendirilmeyen, sevgiden, şefkatten yoksun çocuklar... Aile bütçesine on beş yirmi kuruş katkıda bulunmak için yemenici, kunduracı, kalaycı, berber, terzi, bıçakçı dükkânlarına çırak verilen, biraz güçlü olanlarına amelelik yaptırılan çocuklar... Çaputtan bebesi, "kavluk"tan (keçi ve koyunların idrar torbası) topu, bilye alamadıkları için "kıstirik"le (çocukların kendilerinin çamurdan yaptıkları bilye) mil oynayan çocuklar... Ki onlar, günümüzün son kuşağı yaşlı insanlar...

Benim de mensubu bulunduğum, çocukluğu 1930'lu, 1940'lı yıllarda geçen bu kuşak, yokluk ve sıkıntı yıllarında gösterdikleri tahammül ve uyguladıkları tasarrufla bugünkü nisbî refahın temelini atmıştır.

Aynı yeryüzünün, aynı dünyanın, aynı günahların insanları değil miyiz?

Dâhilerimiz öldü, cahiller yaşıyor.

"Utanma," diyor, "sen bakarken canım acımıyor. Ben sana aitim."

Sanki yaşlılığın cinsiyeti yokmuş gibiydi, ne oydu ne öteki. İnsan bu bedenlerin bir zamanlar ürediğine, doğurduğuna, duygularla yandığına inanmazdı, kala kala ne kalmıştı tüm bunlardan?