suçlanan başkaları değil, alışkanlıklarımızdır.

Gazali'nin kolay düşman olmamasının temel sebeplerinden biri, şüpheyle kurduğu ilişkidir. O, şüpheyi yıkıcı bir tavır olarak değil, bilginin sağlamlığını sinayan bir eşik olarak görür.

"Kendine inanmaya başladığın an, başkalarının 'imkansız' dediği sınır çizgileri birer birer ortadan kaybolur."

Çünkü her eleştiri, dönüp eleştireni de sınar.

Bir düşünürü kolay düşman yapan şey, tutarlı bir şekilde tek bir tarafı temsil etmesidir.

Gazali kolay bir düşman değildir; çünkü onunla kavga etmek isteyenlerin önce nerede durduklarını netleştirmeleri gerekir. Oysa Gazali, karşısına çıkan herkesi bu netlikten mahrum bırakır. Ne bütünüyle felsefeye karşıdır ne de felsefeyi merkeze alanların safinda yer alır. Ne geleneği sorgulanmaz kabul eder ne de geleneği yıkmayı bir erdem sayar. Bu yüzden ona yöneltilen saldırılar çoğu zaman hedefini bulmaz; çünkü Gazali sabit bir cephede durmaz.

Ve bazen ilerlememek, düşüncenin ayakta kalabilmesi için tek yoldur.

"Dışarıdan gelen hiçbir eleştiri ya da övgü senin dengeni bozmamalı; zira kendi değerini başkasının gözünde arayan, her zaman köle kalmaya mahkumdur."

"Kelimelerini birer kurşun gibi değil, birer tohum gibi serp ki; değdiği yerde yara değil, çiçek açsın."

"Her elini sıkanı dost, her seninle ağlayanı dert ortağı sanma; timsahlar da avlarını yutmadan önce gözyaşı döker."

"Geleceği düşünerek bugünü kaçırmak, elindeki ekmeği bırakıp gökteki kuşun peşinden koşmaya benzer."

"Hayatına giren her insana kalbinin anahtarını verme; bazıları sadece pencerenden bakıp geçecek misafirlerdir."

Gazali'nin problemi ilerlemek değildir. Onun problemi, yanlış yönde ilerlemektir. İlerleme adına hakikatin yüzeyde kalmasi, bilginin insanı ağırlaştırmasi, aklın kendini yeterli sanmasıdır.

Mutlu son yoktur, çünkü son yoktur... Ama mutlu an vardır.

Gazali'de ise insan, bilgisi arttıkça sorumluluğu artan ama zaafları azalmayan bir varlıktır. Bu tasavvur, sürekli yükselen bir insan fikrine izin vermez. Çünkü burada ilerleme, insanın kendini kontrol etme kapasitesiyle sınırlıdır. Bu sınır kabul edilmediğinde, ilerleme kolayca kibre dönüşür.