Tesadüfün elinde oyuncak olduğumuzu anlamamız için bir kaza yetmişti.

Sanat iyimserdir; insanoğlunun acıları hoş görülebilir, madem bu acılarla güzellikler yaratılıyor... Ben huzurlu değilim, ben tanık olduğum acıları hoş görmek istemiyorum.

Biz Amerikalılar mutlu insanlara, mutlu olma çabası içindeki insanlara seslenen bir sanat istiyoruz.

"Bence," dedi Ritchi, "sanat insanlara şaşırtıcı, düşündürücü sorular sormak için yaratılmamıştır. Bak, diyelim, biri bana, anamla yatmayı isteyip istemediğimi soruyor. Kapı dışarı ederim herifi, bilimsel bir anket yapmıyorsa tabii. Böyle olunca, bir ressamın benim en saklı duygularım, komplekslerim hakkında bana soru sormaya nasıl olup da kendinde hak göreceğini anlayamıyorum." Ritchi tatlı tatlı gülümsüyordu, Gomez'e gönül alıcı gözlerle bakarak devam etti: "Ben de herkes gibiyim, kendime ama yalnızca kendime ait bazı sorunlarım var kuşkusuz. Ne var ki bu sorunları çözemez hale gelince müzeye koşmam kardeşim; telefonu açar, bir ruh doktorundan randevu isterim. Herkesin kendi işi! Psikanaliz yapacak olan adam bana soru sorabilir; ona inanırım, çünkü o da bu işe kendi kendine aynı soruları sorarak başlamıştır. Sanatçıya gelince... O yalnızca kendi işiyle uğraşmaya razı olmadıkça ileri geri, doğru yanlış, her şeyden söz açacaktır. Ama ben, onun tarafından karşımda tutulan aynada, kendimi seyretmek istemiyorum."

İnsanlar, zaten var olan bahtsızlıklarıyla yetinemiyorlar mı ki bunlara yenilerini katıyorlar? İsteye dileye, kendi elleriyle...

Koku. İnsanların kokusu, sıcak, buruk, kükürt tadında, ekşi ve rayihalı; düşünen hayvanların doğaya zıt, doğaya aykırı kokusu.

"Barış," dedi Ritchi, "ne demokrat olabilir, ne nasyonal sosyalist. Barış, barıştır kardeşim."

Papaza, 'Muhterem efendim,' dedim, 'size danışacağım bir sorun var, yanıt verir misiniz: Dinimiz, Tanrı'nın bizi gördüğünü söylüyor mu?'

Papaz şaşkınlıkla, 'Evet, Tanrı bizi görür,' diye yanıt verdi.

'Ama, bizde neyi görür?' diye tekrar sordum. 'Günlük düşüncelerimizin bütünü olan o karmaşık buharı, o köpüğü mü görür; yoksa bakışı yaradılışımızın ölümsüz, sonsuz maddesine kadar iner mi?'

İnsanın kendine erişebilmesi için, bir başkasının yargısından, bir başkasının nefretinden başka yol yoktur. Bir başkasının sevgisi de olabilirdi, ama sevginin yeri yoktu burada.

Elimizdeki bu geniş, bereketli toprak, tamamile makinalaşan ve ekmeğini dışardan tedarike mecbur kalan Avrupanın zahire anbarı olabilirdi. Köylünün ancak güçlükle karın doyurabildiği kara sabanını müzeye kaldırıp yerine modern makineyi koyabilirdik. Ziraat endüstrisine ehemmiyet verebilirdik... İşin kötüsü, çiftçi bugün, tarlasını, o berbat kara sabanını bırakıp şehre akın ediyor; fabrikaya bel bağlıyor. Korkarım ki, bir zaman sonra, koltuk altlarımızda top top kumaşla, çiftçi komşularımızın kapılarında, yiyeceğimiz ekmeğin buğdayını dileneceğiz...

Kendimde en çok sevdiğim bir şey, eğer onunla bir kere olsun keyfimce alay etmez, onu hor göremezsem, benim için gerçekten bütünüyle değerli, bütünüyle vazgeçilmez bir nitelik haline gelemez.

Hiç kimse ona şimdi Mathieu'nun baktığı gibi bakmamıştı. Kendini çabukça kırılıverecek, değerli, dokunulmaz bir şey gibi hissediyordu; küçücük, dilsiz bir heykel, bir tanrıça; çok tatlı bir histi bu, şaşırtıcı, azap verici.

Bu gözlerin ardında yıldızsız bir gök var, bir bakış var, sınırsız.

"İnsan üşüdüğü zaman acı çeker," dedi kadın, "hasta olduğu ya da yiyecek ekmek bulamadığı zaman acı çeker. Üst tarafı... Üst tarafı, yalan, masal hepsi."

İnsanlar birer hayvandı aslında, bir içgüdü yüzünden kocaman kocaman sorunlar yaratıyorlardı.