Ayıklamak, yıkmaktan daha zahmetlidir.

Felsefeyi elestiren herkes, düşünceye karşıdır. Oysa Gazali'nin eleştirisi felsefenin varlığına değil, felsefenin her alanda aynı kesinlik iddiasıyla konuşmasına yöneliktir.

En temel yanılgı, akıl ile din arasında zorunlu bir çatışma varsayılmasıdır.

"Nasıl ilerleriz?" sorusundan çok, "Neyi biliyoruz ve bu bizi neye dönüştürüyor?"

Gazali insanı merkeze alır ama onu yüceltmez. Batı anlatısında insan, giderek daha özerk, daha güçlü, daha belirleyici bir varlık haline gelir. Gazali'de ise insan sorumluluğu artan ama kırılganlığını kaybetmeyen bir varlıktır. Bu, modern özne fikriyle uyuşmaz. Çünkü burada insan, her şeyi bilen ve belirleyen değil; bilen ama yine de yanılabilen biridir.
Bu yüzden Gazali Batı anlatısına sığmaz.

Batı anlatısı krizleri aşmayı sever; Gazali ise krizleri anlamayı.

Gazali'ye atılan iftiralar, onun zayıflığından değil, gücünden doğar. O,İslam düşüncesinde kolay ezberleri bozan bir isimdir.

Gazali'nin hedef alınmasının bir sebebi de şudur: O, dini yalnızca inanç alanında değil, bilgi alanında da ciddiye alır. Modern Batı düşüncesinde din, zamanla bireysel vicdana çekilmiş; bilgi alanı büyük ölçüde sekü lerleştirilmiştir. Gazali ise bu ayrımı kabul etmez. Hakikat meselesi onun için parçalanamaz bir bütündür. Bu tavır, modern zihin için rahatsız edicidir. Çünkü dini sınırlandırmak yerine, ona epistemolojik bir ağırlık verir. Bu da onu "geri" olarak etiketlemeyi kolaylaştırır.

Gazali'nin durduğu yer ise tam tersidir: Bilgi arttıkça sorumluluk artar.

Yatağına uzandı, ülkesini ve çocukları düşündü. Bu ülkelerdeki çocukların yer yok. Başka bir değişken var, onun tarafı yeşil renkte. Biz, büyük bir sabırsızlıkla çocukların büyümelerini bekliyoruz. kişilerin kafalarına vuruyoruz, adam olmaları için. Seniyezitseni olarak onları görüyoruz. Kafalarını traş ediyoruz, çabuk büyüsünler diye. "Benim büyümeki ki çocuk büyümedi. ( Yirmiüçnisanda onu da bir saatlik başbakanlar belki büyümedü. Hayır, büyümezdi!) Yıllardır taşımayı içerenki çocuğu; yaşamadığı için büyümedi hiç, amcası. Öğretmenim! Efendim? Ben evlendim.

Hiç kimse görevi sadece görev uğruna yerine getirmez.

İnsanlar her gün başkaları adına fedakarlık yaparlar fakat bu, en önce kendi iyilikleri içindir.Eylem, önce kendi ruhlarını tatmin etmelidir.

Belki de bitti dediğin yer tam da başladığı yerdir.

Dokuz / Ahmet Karayün

modern dönemde, Batı merkezli düşünce geleneği içinde Gazali, İslam düşüncesinin "yanlış yola saptığı" bir kırılma noktası olarak konumlandırılmıştır. Bu anlatıya göre Gazali, aklı susturmuş, felsefeyi bitirmiş, içtihadı kapatmış ve İslam dünyasını durağanlığa mahkûm etmiştir.

Gazali'ye Atılan İftiralar

Gazali'ye yöneltilen eleştirilerin büyük bir kısmı, onun metinlerinden değil, ona biçilen rolden doğar.